పారిశ్రామిక సంపతులకు సంబంధించి రక్షణ కల్పించేందుకు 1883లో ఫ్రాన్స్ రాజధాని పారిస్లో మొదటిసారి మేధో సంపతిపై సదస్సు జరిగింది. దీన్నే పారిస్ కన్వెన్షన్ అంటారు. ఈ సదస్సులో భౌగోళిక గుర్తింపును మేధో సంపత్తి హక్కుల్లో భాగంగా గుర్తించారు. భారత్ వాణిజ్య సంబంధ మేధో సంపత్తి హక్కుల ఒప్పందం అనుసరించి భౌగోళిక గుర్తింపు చట్టాన్ని 1999లో తీసుకువచ్చింది. కానీ ఈ చట్టం 2003, సెప్టెంబర్ 13 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.
2004–05లో మొదటిసారిగా భౌగోళిక గుర్తింపు పొందిన వస్తువులు
1. డార్జిలింగ్ టీ (పశ్చిమ బెంగాల్) 2. అరన్ముల కన్నడి (కేరళ) 3. పోచంపల్లి ఇక్కత్ (తెలంగాణ) .
భౌగోళిక గుర్తింపులో భాగంగా నమోదైన వస్తువులు: చేతివృత్తుల ఉత్పత్తులు, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు, వ్యవసాయ సంబంధ ఉత్పత్తులు, ప్రకృతి ద్వారా సిద్ధించే వస్తువులు, ఆహార పదార్థాలు, తయారీ వస్తువులు భారతదేశంలో భౌగోళిక గుర్తింపునకు సంబంధించి కేంద్ర పరిశ్రమలు, వాణిజ్య మంత్రిత్వశాఖ నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తోంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం చెన్నైలో ఉంది.
నిర్మల్ ఆర్ట్వేర్
ఏనుగుల వీరస్వామి తన గ్రంథం కాశీయాత్ర చరిత్రలో నిర్మల్ ప్రాంతం గురించి పేర్కొన్నారు. ఈ గ్రంథంలో నిర్మల్ బొమ్మలు, పంచపాత్రల గురించి ప్రస్తావించారు. నిర్మల్ పట్టణం కేంద్రంగా కళాత్మకమైన బొమ్మలు, చిత్రాలు, వస్తువులు తయారవుతాయి. వీటిని నకాష్లని పిలుస్తారు. తరతరాలుగా తయారయ్యే ఈ కళాత్మక వస్తువులు మూడు ప్రధాన రూపాల్లో ఉంటాయి. అవి నిర్మల్ బొమ్మలు చేతి వస్తువులు, నిర్మల్ ఇంటి సామగ్రి, నిర్మల్ పెయింటింగ్స్గా ఉన్నాయి. వీటన్నింటినీ కలిపి నిర్మల్ ఆర్ట్వేర్ అంటారు.
నిర్మల్ బొమ్మలు, చిత్రకళ, ఫర్నిచర్ ప్రపంచ ఖ్యాతి పొందాయి. 400 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మల్ను పాలించిన నిమ్మనాయుడు కొయ్య బొమ్మలను తయారుచేసే కళాకారులను తీసుకొచ్చి ఉపాధి కల్పించారు. ఆయన పేరు మీదుగా ఆ పట్టణానికి నిర్మల్ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ నకాషీ కళాకారుల కోసం కసుబా ప్రాంతలో ఇండ్లను నిర్మించారు.
నిర్మల్ బొమ్మలు చేతివస్తువులు
నిర్మల్ కొయ్యబొమ్మలకు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు ఉంది. ఈ బొమ్మలు సజీవంగా, సహజంగా కనిపిస్తాయి. ఈ బొమ్మల తయారీకి పొనికి కర్రను ఉపయోగిస్తారు. ఈ పొనికి కర్ర ముఖ్యంగా ఖానాపూర్ నుంచి మంచిర్యాల మధ్యలో ఉన్న అడవిలో బెల్లంపల్లి, జన్నారం, మంచిర్యాల, నేరడిగొండ, బోధ తదితర అటవీ ప్రాంతాల్లో లభిస్తుంది. హైదరాబాద్లోని గోల్కొండ ఎంపోరియం ద్వారా విదేశాలకు నిర్మల్ బొమ్మలను ఎగుమతి చేస్తున్నారు. నిర్మల్ బొమ్మలలో దేవుడి బొమ్మలు, రాధాకృష్ణులు, గిరిజన మహిళ, బుద్ధుడు, గణేశుడు, మొదలైనవి ఉంటాయి. అలాగే, చేతి వస్తువుల్లో నిర్మల్ గాజుపెట్టె, నిర్మల్ ఆభరణాల పెట్టె, ఎన్వలప్ రాక్, పెన్సిల్ డబ్బా, సిగార్ బాక్స్, పేపర్ పెన్సిల్ స్టాండ్ మొదలైనవి ఉంటాయి.
నిర్మల్ పెయింటింగ్స్
నిర్మల్ పెయింటింగ్స్, బొమ్మలు ఒక కుటీర పరిశ్రమగా ఏర్పడి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి చెందాయి. ఇక్కడి పెయింటింగ్ను డెకో పెయింటింగ్తో వేయడం ప్రత్యేకత. నిర్మల్ పెయింటింగ్లో బ్లాక్ పెయింటింగ్ బ్యాక్గ్రౌండ్గా రావడం ప్రత్యేకంగా చెప్పవచ్చు. డెకో పెయింటింగ్ రాకముందు సహజమైన రంగులను తయారు చేసేవారు. తెలుపు రంగు కోసం గవ్వలు, పసుపు రంగు కోసం పసుపు, ఎరుపు రంగు కోసం మోదుగు పూలు ఉపయోగించేవారు.
నలుపు రంగుకోసం దీపంపెట్టి దానిపై ఓ పాత్రను ఉంచేవారు. దానితో వచ్చే మసిని నలుపు రంగు కోసం వాడేవారు. నిర్మల్ కళాకారుల నైపుణ్యంలో ఇండియన్ మొఘల్స్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ శైలి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అంతేకాకుండా రామాయణం, మహాభారతం వంటి పురాణాలపైన వేసిన ఆయిల్ పెయింటింగ్స్, ఫుడ్ పెయింటింగ్స్ ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచాయి.
నిర్మల్ ఇంటి సామగ్రి
నిర్మల్ ఇంటి సామగ్రితోపాటు సోఫాలు, కుర్చీలు, డైనింగ్ టేబుల్, విభజన తెరలు, స్టూల్స్, దీవాన్ మంచాలు, ట్రేలు, యాష్ ట్రేలు, ల్యాంప్ షేడ్స్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీస్ సెట్, లోలెవల్ సోఫాసెట్, రాజస్థానీ సోఫాసెట్, ట్రాలీ, డ్రెస్సింగ్ టేబుల్, రాజస్థానీ పెన్ టేబుల్, ఫ్రెంచ్ పెట్ టేబుల్ మొదలైనవి ఉన్నాయి.
టీహెచ్డీసీఎల్
కళాత్మక హస్తకళలు, వస్త్రాల అభివృద్ధి మార్కెట్ను ప్రోత్సహించడంతోపాటు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా లక్ష మందికి పైగా హస్త కళాకారుల సంక్షేమం పెంచడం ప్రాథమిక లక్ష్యం. తెలంగాణ హస్తకళల అభివృద్ధి కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్(టీహెచ్డీఎస్ఎల్) రాష్ట్రంలో ఏడు అమ్మకపు వాణిజ్య కేంద్రాలను, న్యూఢిల్లీ, కలకత్తాలో ఒక్కోటి, హైదరాబాద్లో ఒక ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని గోల్కొండ హస్తకళల బ్రాండ్ పేరుతో నిర్వహిస్తుంది.
తెలంగాణ హస్తకళల ట్రేడ్మార్క్గా గోల్కొండ లోగో
తెలంగాణ రాష్ట్ర హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థ ట్రేడ్ మార్క్గా గోల్కొండ లోగోను తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసింది. తెలంగాణ స్టేట్ హ్యాండీ క్రాప్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ ద్వారా అమ్మకాలు సాగించే ప్రతి వస్తువుపై గోల్కొండ లోగో ఉంటుంది.
పోచంపల్లి చేనేత పార్క్
ఇండియా హ్యాండ్లూమ్ బ్రాండ్ను సాధించడం ద్వారా పోచంపల్లి చేనేత వస్త్రానికి దేశంలోనే అరుదైన గుర్తింపు లభించింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం 2015, ఆగస్టు 7న ప్రవేశపెట్టిన ఈ బ్రాండ్ తొలిసారిగా పోచంపల్లి పార్క్ ఇక్కత్ వస్త్రాలకు దక్కింది.
చేర్యాల స్క్రోల్ పెయింటింగ్స్
రమ్యమైన జానపద శైలిలో వస్త్రంపై చిత్రీకరించి, పౌరాణిక గాథను కళ్లకు కట్టినట్లు విశదీకరించే చేర్యాల్ స్ర్రోల్ పెయింటింగ్స్కు తెలంగాణ ప్రసిద్ధి. చేర్యాల పెయింటింగ్స్ కళాకారులను నకాషీలు అంటారు. వీటిని థీమ్ పెయింటింగ్ అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. జానపద జీవిత కథలు, పురాణ గాథలు వీటిలో ఇతివృత్తాలుగా ఉంటాయి.
సిద్దిపేట జిల్లాలో చేర్యాల గ్రామం ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన స్కోల్ పెయింటింగ్స్కు ప్రసిద్ధి చెందింది. చేర్యాల పెయింటింగ్స్లో పురాణాలు, ఇతిహాసాలను డిజైన్లుగా తీసుకుని మట్టి రంగులతో గోడకు వేలాడదీసే పెయింటింగ్స్ వేస్తారు
భౌగోళిక గుర్తింపు పొందిన వస్తువులు సంవత్సరం ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాంతం
1. పోచంపల్లి ఇక్కత్ చేనేత వస్త్రాలు 2004–05 భూదాన్ పోచంపల్లి
2. కరీంనగర్ సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ 2007–08 కరీంనగర్
3. నిర్మల్ బొమ్మలు 2008–09 నిర్మల్
4. నిర్మల్ చిత్రకళలు 2008–09 నిర్మల్
5. నిర్మల్ ఫర్నిచర్ 2008–09 నిర్మల్
6. చేర్యాల చిత్రకళలు 2010–11 సిద్దిపేట
7. పెంబర్తి మెట్ క్రాఫ్ట్స్ 2010–11 జనగామ
8. గద్వాల్ చీరలు 2010–11 గద్వాల్
9. హైదరాబాద్ హలీం 2010–11 హైదరాబాద్
10. సిద్దిపేట గొల్లభామ చీరలు 2011–12 సిద్దిపేట
11. నారాయణపేట చేనేత వస్త్రాలు 2012–13 నారాయణపేట
12. డోక్రమెటల్ 2017–18 ఆదిలాబాద్
13. డర్రీస్ 2017–18 వరంగల్
14. ఇక్కత్ చీరలు 2017–18 పోచంపల్లి
15. తేలియా రుమాల్ 2019–20 యాదాద్రి భువనగిరి
16. తాండూర్ కందిపప్పు 2023–24 తాండూర్
17. లక్కగాజులు 2023–24 హైదరాబాద్
18. వరంగల్ చపాట మిరపకాయ 2024–25 వరంగల్
