ప్రపంచీకరణ యుగంలో ఒక దేశ బలానికి కేవలం దాని సైనిక శక్తి, ఆర్థిక పరిమాణం లేదా జనాభా మాత్రమే కొలమానం కాదు. ఆ దేశ పౌరుడు ప్రపంచంలోని ఎన్ని దేశాలకు ఎంత సులభంగా ప్రయాణించగలుగుతున్నాడనే అంశం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటోంది. ఈ నేపథ్యంలో అంతర్జాతీయంగా వెలువడే గ్లోబల్ పాస్పోర్ట్ ఇండెక్స్లు ప్రపంచ దేశాల పాస్పోర్టుల బలాన్ని అంచనా వేస్తూ, ఆయా దేశాల దౌత్య సామర్థ్యం, అంతర్జాతీయ విశ్వసనీయత, ప్రయాణ స్వేచ్ఛను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
ఇటీవల విడుదలైన గ్లోబల్ పాస్పోర్ట్ ఇండెక్స్లో 197 దేశాల జాబితాలో భారత్ 127వ స్థానంలో నిలవడం చర్చనీయాంశమైంది. ప్రపంచంలో వేగంగా ఎదుగుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా, అంతరిక్షం నుంచి డిజిటల్ రంగం వరకు విశేష విజయాలు నమోదు చేస్తున్న భారత్కు ఈ ర్యాంకు ఎందుకు వచ్చింది? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలుసుకోవాలంటే పాస్పోర్ట్ శక్తిని నిర్ణయించే అంశాలను లోతుగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
పాస్పోర్ట్ ఇండెక్స్ అనేది కేవలం ఒక పత్రం విలువను మాత్రమే కొలిచేది కాదు. ఆ దేశ పౌరులకు ఇతర దేశాలు ఎంతమేరకు వీసా రహిత ప్రవేశం కల్పిస్తున్నాయి ? ఎన్ని దేశాల్లో వీసా -ఆన్- అరైవల్ అవకాశం ఉంది? ఎన్ని దేశాలకు ముందస్తు వీసా తప్పనిసరి ? ఆ దేశ దౌత్య సంబంధాలు ఎలా ఉన్నాయి ? భద్రతా ప్రమాణాలు, అంతర్జాతీయ నమ్మకం, వలస విధానాలు, ఆర్థిక స్థిరత్వం వంటి అనేక అంశాల సమ్మిళిత ఫలితమే ఈ ర్యాంకింగ్. అందువల్ల ఒక దేశం ఆర్థికంగా బలంగా ఉండటం మాత్రమే పాస్పోర్ట్ బలాన్ని నిర్ధారించదు.
ముందస్తు వీసా తప్పనిసరి
భారత్కు తక్కువ ర్యాంకు రావడానికి ప్రధాన కారణం పరిమిత వీసా-రహిత ప్రవేశ అవకాశాలే. భారత పాస్పోర్ట్ కలిగినవారు ప్రపంచంలోని అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు వెళ్లాలంటే ముందస్తు వీసా తప్పనిసరిగా తీసుకోవాల్సి వస్తుంది. వీసా ప్రక్రియలో సమయం, వ్యయం, పత్రాల పరిశీలన, ఇంటర్వ్యూలు వంటి అనేక దశలు ఉండటంతో ప్రయాణ స్వేచ్ఛ పరిమితమవుతోంది.
దీనికి విరుద్ధంగా సింగపూర్, జపాన్, దక్షిణ కొరియా, అనేక యూరోపియన్ దేశాల పౌరులు ప్రపంచంలోని అత్యధిక దేశాలకు వీసా లేకుండానే లేదా చేరుకున్న తర్వాత వీసాతో ప్రయాణించగలుగుతున్నారు. ఇది ఆయా దేశాలపై ప్రపంచ సమాజం ఉంచిన విశ్వాసాన్ని సూచిస్తుంది.
దౌత్య సంబంధాలు కూడా పాస్పోర్ట్ బలాన్ని నిర్ణయించే కీలక అంశం. రెండు దేశాల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం, వాణిజ్య సంబంధాలు, భద్రతా సహకారం, అక్రమ వలసల నియంత్రణ వంటి అంశాల ఆధారంగా వీసా సడలింపులు అమలులోకి వస్తాయి. భారత్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన దౌత్య పరిధిని విస్తరిస్తున్నప్పటికీ, ఇంకా అనేక దేశాలతో పరస్పర వీసా మినహాయింపు ఒప్పందాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు భద్రత, అక్రమ వలసలు, ఉపాధి కోసం అక్రమంగా అక్కడే ఉండిపోయే అవకాశాలు వంటి అంశాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని భారత పౌరుల విషయంలో కఠిన వీసా విధానాలను కొనసాగిస్తున్నాయి.
ప్రపంచంలో ఐదో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ భారత్
ఈ ర్యాంకింగ్ను చూసి భారత్ బలహీన దేశమని తేల్చడం సరైనది కాదు. ప్రస్తుతం భారత్ ప్రపంచంలో ఐదో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ. రక్షణ, సాంకేతికత, అంతరిక్ష పరిశోధనలు, ఔషధ తయారీ, డిజిటల్ చెల్లింపులు, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి వంటి అనేక రంగాల్లో ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. జీ-20 అధ్యక్ష బాధ్యతలను విజయవంతంగా నిర్వహించడం, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు నాయకత్వం వహించడం, అనేక దేశాలతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా భారత్ తన అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యాన్ని పెంచుకుంది. అయితే ఈ రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రాభవం పూర్తిస్థాయిలో పాస్పోర్ట్ శక్తిగా మారడానికి కొంత సమయం పట్టవచ్చు.
ఇక పాస్పోర్ట్ ఇండెక్స్ను నిర్ణయించే వివిధ అంశాలను పరిశీలిస్తే వాటిలో ప్రధానంగా వీసా-రహిత ప్రవేశ దేశాల సంఖ్య, వీసా- ఆన్- అరైవల్ సౌకర్యం, ఈ- వీసా అవకాశాలు, పరస్పర దౌత్య ఒప్పందాలు, భద్రతా ప్రమాణాలు, పాస్పోర్ట్ సాంకేతిక భద్రత, అంతర్జాతీయ విశ్వసనీయత, విదేశాంగ విధానం, ఆర్థిక స్థిరత్వం, మానవాభివృద్ధి సూచీలు, అక్రమ వలసల స్థాయి, అంతర్జాతీయ సహకారం వంటి అంశాలు ఉంటాయి. ఈ అన్ని అంశాల్లో సమగ్ర పురోగతి సాధించిన దేశాలే పాస్పోర్ట్ ర్యాంకింగ్లో అగ్రస్థానాలను దక్కించుకుంటాయి.
భారత్ తన ర్యాంకును మెరుగుపరుచుకోవాలంటే..
భారత్ తన ర్యాంకును మెరుగుపరుచుకోవాలంటే పలు దశల్లో సమాంతర చర్యలు అవసరం. మొదటగా మరిన్ని దేశాలతో పరస్పర వీసా మినహాయింపు ఒప్పందాలను కుదుర్చుకోవాలి. ద్వైపాక్షిక దౌత్య సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయాలి. అక్రమ వలసలను నిరోధించే సమర్థవంతమైన వ్యవస్థలను అమలు చేయాలి. పాస్పోర్ట్ భద్రతా ప్రమాణాలను ప్రపంచ అత్యుత్తమ స్థాయికి తీసుకెళ్లాలి.
విదేశాల్లో భారతీయుల చట్టపరమైన ప్రవర్తన, బాధ్యతాయుతమైన పౌరసత్వం కూడా అంతర్జాతీయ విశ్వాసాన్ని పెంచే అంశాలుగా నిలుస్తాయి. అదే సమయంలో విదేశాంగ విధానంలో ఆర్థిక దౌత్యానికి మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ద్వారా ప్రపంచ దేశాలతో సంబంధాలను మరింత విస్తరించాల్సిన అవసరం ఉంది. గ్లోబల్ పాస్పోర్ట్ ఇండెక్స్లో 127వ స్థానం భారతదేశానికి ఒక హెచ్చరిక మాత్రమే కాదు, ఒక అవకాశం కూడా.
ఆర్థిక అభివృద్ధి ఎంత ముఖ్యమో, అంతర్జాతీయ ప్రయాణ స్వేచ్ఛ కూడా అంతే కీలకమని ఈ ర్యాంకింగ్ గుర్తుచేస్తోంది. బలమైన ఆర్థికవ్యవస్థ, సమర్థ విదేశాంగ విధానం, విశ్వసనీయ భద్రతా ప్రమాణాలు, విస్తృత దౌత్య సంబంధాలు కలిసి పనిచేసినప్పుడే భారత పాస్పోర్ట్ ప్రపంచంలో మరింత శక్తిమంతమైనదిగా అవతరిస్తుంది.
సంఖ్యలు తాత్కాలికంగా వెనుకబాటును చూపించినా, సరైన విధానాలు, వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాల బలోపేతంతో భవిష్యత్తులో భారత్ ఈ ర్యాంకింగ్లో మరింత మెరుగైన స్థానం సాధించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. పాస్పోర్ట్ శక్తి అనేది చివరికి ఒక దేశ ప్రతిష్టకు ప్రతిబింబం. ఆ ప్రతిష్టను మరింత ఉన్నతస్థాయికి తీసుకెళ్లడం భారత విదేశాంగ విధానానికి రాబోయే కాలంలో ఒక లక్ష్యంగా మారాల్సిన అవసరం ఉంది.
ర్యాంకింగ్పై భద్రతా అంశాల ప్రభావం
అంతర్జాతీయ భద్రతా అంశాలు కూడా ఈ ర్యాంకింగ్పై ప్రభావం చూపుతాయి. ఉగ్రవాదం, నకిలీ పత్రాల వినియోగం, మానవ అక్రమ రవాణా, అంతర్జాతీయ నేరాలు వంటి అంశాలపై ప్రపంచ దేశాలు అత్యంత అప్రమత్తంగా వ్యవహరిస్తున్నాయి. పాస్పోర్ట్ భద్రతా ప్రమాణాలు, బయోమెట్రిక్ సాంకేతికత, పత్రాల విశ్వసనీయత వంటి అంశాలు మెరుగుపడుతున్నప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా వలసల ఒత్తిడి పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు తమ ప్రవేశ నిబంధనలను మరింత కఠినతరం చేస్తున్నాయి.
దీని ప్రభావం భారతీయులపై కూడా పడుతోంది. ఆర్థిక పరిస్థితులు కూడా పరోక్షంగా పాస్పోర్ట్ బలాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉపాధి కోసం విదేశాలకు వెళ్లే వారి సంఖ్య అధికంగా ఉన్న దేశాల పట్ల అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు మరింత జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తాయి. భారత్ ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశం. ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది విద్య, ఉద్యోగం, వ్యాపారం కోసం విదేశాలకు వెళ్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో అక్రమంగా అక్కడే ఉండిపోయే అవకాశాలను తగ్గించేందుకు కొన్ని దేశాలు కఠిన వీసా పరిశీలన విధానాలను అనుసరిస్తున్నాయి.
తిప్పర్తి శ్రీనివాస్
- ఓపెన్పేజీకి వ్యాసాలు, లెటర్లు పంపాల్సిన మెయిల్ఐడీ openpage@v6velugu.com
- రచయితలు ‘వెలుగు’కు మాత్రమే పంపుతున్నామని హామీ తప్పనిసరి రాయాలి.
- స్వీయ రచన అయి ఉండాలి. రచన 700 పదాలకు మించరాదు.
