ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా యుద్ధం జరిగితే ఎక్కువగా నష్టపోయేది మనుషుల ప్రాణాలే కాదు. విద్య, సంస్కృతి, భాషలు, చారిత్రక కట్టడాలు కూడా తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి. ఒకప్పుడు ఎన్నో దేశాల్లో ఇదే పరిస్థితి ఎదురైంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో నగరాలు బాంబు దాడులతో నేలమట్టమయ్యాయి. పాఠశాలలు ధ్వంసమయ్యాయి. విలువైన పుస్తకాలు కాలిపోయాయి. వేల సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన కట్టడాలు కూడా నాశనమయ్యే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
అలాంటి క్లిష్ట సమయంలోనే ప్రపంచ దేశాలను ఒక్కటిగా చేసే ఒక గొప్ప ఆలోచన పుట్టుకొచ్చింది. యుద్ధాలతో ప్రపంచానికి శాంతి రాదని, దేశాల మధ్య స్నేహం, పరస్పర అవగాహన పెరగాలంటే విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతి ఎంతో అవసరమని కొందరు నాయకులు భావించారు.
ఆ ఆలోచన నుంచే యునెస్కో (UNESCO) అనే అంతర్జాతీయ సంస్థ ఏర్పాటుకు బీజం పడింది. 1945 నవంబర్ 16న యునెస్కో రాజ్యాంగం ఆమోదించబడింది. ఆ తర్వాత ఈ సంస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతి, చారిత్రక వారసత్వ సంపద పరిరక్షణ కోసం పనిచేస్తోంది.
అయితే అసలు యునెస్కో ఆలోచన ఎలా వచ్చింది? రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలోనే ఈ సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలని ఎందుకు నిర్ణయించారు? ప్రపంచానికి ఈ సంస్థ చేసిన సేవలు ఏమిటి? ఆసక్తికరమైన విషయాలు తెలుసుకుందాం.
యుద్ధం జరుగుతుండగానే శాంతి కోసం మొదలైన ప్రయత్నం
1942లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తీవ్రంగా కొనసాగుతోంది. ఐరోపాలోని అనేక దేశాలు యుద్ధం కారణంగా తీవ్రంగా నష్టపోయాయి. పాఠశాలలు మూతపడ్డాయి. పిల్లల చదువులు మధ్యలోనే ఆగిపోయాయి. విద్యా వ్యవస్థ పూర్తిగా దెబ్బతింది.
ఈ పరిస్థితుల్లో లండన్లో మిత్రదేశాలకు చెందిన విద్యాశాఖ మంత్రులు సమావేశమయ్యారు. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత తమ దేశాల్లో విద్యా వ్యవస్థను ఎలా తిరిగి ప్రారంభించాలి? ధ్వంసమైన పాఠశాలలను ఎలా పునర్నిర్మించాలి? పిల్లలకు మళ్లీ చదువుకునే అవకాశాలు ఎలా కల్పించాలి? అనే విషయాలపై చర్చించారు.
అయితే ఈ సమావేశంలో మరో ముఖ్యమైన విషయం కూడా చర్చకు వచ్చింది.
కేవలం యుద్ధాలను ఆపడం, దేశాల మధ్య ఒప్పందాలు చేసుకోవడం వల్ల మాత్రమే ప్రపంచంలో శాశ్వత శాంతి సాధ్యం కాదని నాయకులు గుర్తించారు. ఒక దేశం ప్రజలు మరో దేశ ప్రజల భాష, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను అర్థం చేసుకోవాలి. అప్పుడే దేశాల మధ్య అపోహలు, విభేదాలు తగ్గుతాయని భావించారు.
అందుకోసం ప్రపంచ దేశాల మధ్య విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతి రంగాల్లో సహకారాన్ని పెంచే ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ అవసరమని నిర్ణయించారు. ఈ ఆలోచనే తర్వాత యునెస్కో ఏర్పాటుకు మార్గం సుగమం చేసింది.
బాంబుల దాడుల్లోనూ చెక్కుచెదరని భవనంలో యునెస్కోకు పునాది
యునెస్కోను అధికారికంగా ఏర్పాటు చేయడానికి 1945 నవంబర్ 1 నుంచి 16 వరకు లండన్లో అంతర్జాతీయ సమావేశం జరిగింది. ఇందులో 44 దేశాల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.
ఈ సమావేశం కోసం లండన్లోని ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ సివిల్ ఇంజనీర్స్ భవనాన్ని ఎంపిక చేశారు.
ఈ భవనం ఎంపిక వెనుక కూడా ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జర్మనీ జరిపిన బాంబు దాడులతో లండన్లోని అనేక భవనాలు ధ్వంసమయ్యాయి. అయితే ఈ భవనం మాత్రం ఆ విధ్వంసం నుంచి బయటపడి నిలిచింది.
అలాంటి భవనంలోనే ప్రపంచ శాంతి, విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతికి సంబంధించిన ఒక గొప్ప సంస్థకు పునాది పడటం విశేషం.
1945 నవంబర్ 16న ఈ సమావేశంలో యునెస్కో రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించారు.
ఈ సంస్థ ఆలోచనను తెలియజేసే ఒక గొప్ప సందేశం కూడా అందులో ఉంది.
"యుద్ధాలు మనుషుల మనసుల్లోనే మొదలవుతాయి. కాబట్టి శాంతికి సంబంధించిన పునాదులు కూడా మనుషుల మనసుల్లోనే వేయాలి."
అంటే ప్రపంచంలో శాంతి నెలకొనాలంటే ముందుగా మనుషుల ఆలోచనా విధానంలో మార్పు రావాలని ఈ సందేశం తెలియజేస్తుంది.
యునెస్కో పేరులో సైన్స్ ఎలా చేరింది?
ప్రస్తుతం మనం యునెస్కో అని పిలుస్తున్న ఈ సంస్థకు మొదట మరో పేరు పెట్టాలని భావించారు. ప్రారంభంలో యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్ అనే పేరును ప్రతిపాదించారు. ఇందులో విద్య, సంస్కృతికి మాత్రమే ప్రాధాన్యత ఉండేది.
అయితే విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని కూడా ఈ సంస్థలో భాగం చేయాలని కొందరు శాస్త్రవేత్తలు పట్టుబట్టారు.
ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ నీధమ్, జీవశాస్త్రవేత్త జూలియన్ హక్స్లీ ఈ విషయంలో కీలకంగా వ్యవహరించారు. ప్రపంచ దేశాల అభివృద్ధికి విద్య, సంస్కృతితో పాటు సైన్స్ కూడా ఎంతో అవసరమని వారు వాదించారు.
శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, కొత్త ఆవిష్కరణలు, దేశాల మధ్య శాస్త్రీయ సహకారం లేకుండా ప్రపంచ అభివృద్ధి సాధ్యం కాదని వివరించారు.
వారి సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకుని సంస్థ పేరులో సైన్స్కు సంబంధించిన పదాన్ని కూడా చేర్చారు. అలా యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎడ్యుకేషనల్, సైంటిఫిక్ అండ్ కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్ (UNESCO) ఏర్పడింది.
బ్రిటిష్ జీవశాస్త్రవేత్త జూలియన్ హక్స్లీ 1946లో యునెస్కో తొలి డైరెక్టర్ జనరల్గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1948 వరకు ఈ పదవిలో కొనసాగారు.
వేల సంవత్సరాల చరిత్రను కాపాడేందుకు ఏకంగా దేవాలయాలనే
యునెస్కో ప్రపంచానికి చేసిన సేవల్లో అత్యంత గొప్పది చారిత్రక కట్టడాల పరిరక్షణ. ఇందుకు ఈజిప్టులో జరిగిన ఒక సంఘటన మంచి ఉదాహరణగా నిలిచింది.
1960 ప్రాంతంలో ఈజిప్టులో అస్వాన్ హై డ్యామ్ నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ ఆనకట్ట నిర్మాణం పూర్తయితే నైలు నదిలో నీటి మట్టం పెరిగి, వేల సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన పురాతన దేవాలయాలు నీటిలో మునిగిపోయే ప్రమాదం ఏర్పడింది.
ముఖ్యంగా అబు సింబెల్ దేవాలయాలు పూర్తిగా నీటిలో కలిసిపోయే పరిస్థితి వచ్చింది. ఈ విషయం తెలుసుకున్న యునెస్కో ప్రపంచ దేశాల సహాయం కోరింది.
దీంతో దాదాపు 50 దేశాలు ఈ చారిత్రక కట్టడాలను కాపాడేందుకు ముందుకు వచ్చాయి. ఆర్థిక సహాయం అందించాయి. ఇంజనీర్లు, నిపుణులు కలిసి ఒక అద్భుతమైన ప్రణాళిక రూపొందించారు.
అదేంటంటే.. వేల సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించిన భారీ దేవాలయాలను చిన్న చిన్న రాతి ముక్కలుగా కత్తిరించి, వాటిని సురక్షితమైన ఎత్తైన ప్రాంతానికి తరలించాలని నిర్ణయించారు.
ఈ క్రమంలో ప్రతి రాతి ముక్కకు ప్రత్యేక గుర్తులు, నంబర్లు వేశారు. ఆ తర్వాత వాటిని జాగ్రత్తగా తరలించి, కొత్త ప్రదేశంలో మళ్లీ పాత నిర్మాణం మాదిరిగానే అమర్చారు.
ఈ భారీ ఆపరేషన్ ద్వారా అబు సింబెల్ దేవాలయాలతో పాటు మరో 21 పురాతన కట్టడాలు, స్మారక చిహ్నాలను కూడా కాపాడగలిగారు.
ప్రపంచ దేశాలు కలిసి పనిచేస్తే వేల సంవత్సరాల చరిత్రను కూడా కాపాడవచ్చని ఈ సంఘటన నిరూపించింది. నేటికీ ఇది యునెస్కో సాధించిన గొప్ప విజయాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.
విద్యార్థుల ప్రాణత్యాగం.. అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవానికి కారణం
ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 21న మనం అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటాం. అయితే ఈ రోజు వెనుక ఎంతో బాధాకరమైన చరిత్ర ఉందనే విషయం చాలామందికి తెలియదు.
ఈ కథ 1952లో అప్పటి తూర్పు పాకిస్తాన్లో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) ప్రారంభమైంది.
అప్పట్లో అక్కడి ప్రజలు తమ మాతృభాష అయిన బెంగాలీకి అధికారిక గుర్తింపు కల్పించాలని కోరుకున్నారు. తమ భాషను కాపాడుకోవడం కోసం విద్యార్థులు, యువత పెద్ద ఎత్తున ఉద్యమించారు.
1952 ఫిబ్రవరి 21న బెంగాలీ భాషకు గుర్తింపు ఇవ్వాలంటూ విద్యార్థులు నిరసన కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఈ సమయంలో పోలీసులు జరిపిన కాల్పుల్లో పలువురు విద్యార్థులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
తమ మాతృభాష కోసం ప్రాణాలు అర్పించిన ఆ విద్యార్థుల త్యాగం ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందింది.
ఈ నేపథ్యంలో బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం ఫిబ్రవరి 21ను అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవంగా ప్రకటించాలని యునెస్కోకు ప్రతిపాదించింది.
ఈ ప్రతిపాదనను యునెస్కో 1999లో ఆమోదించింది. 2000 సంవత్సరం నుంచి ప్రతి ఏడాది ఫిబ్రవరి 21న ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్నారు.
ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం ప్రపంచంలోని అన్ని భాషలను గౌరవించడం, మాతృభాషల ప్రాముఖ్యతను గుర్తించడం, అంతరించిపోతున్న భాషలను కాపాడటం.
ఒక భాష అంతరించిపోతే కేవలం కొన్ని పదాలు మాత్రమే కనుమరుగవ్వవు. ఆ భాషతో ముడిపడిన ఒక సమాజపు చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు కూడా కనుమరుగయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే ప్రతి ఒక్కరూ తమ మాతృభాషను గౌరవించాలని యునెస్కో ప్రపంచానికి సందేశం ఇస్తోంది.
అసలు యునెస్కో ఎందుకు అంత ముఖ్యమైన సంస్థ?
యునెస్కో ఏర్పాటుకు ప్రధాన కారణం ప్రపంచ దేశాల మధ్య శాంతి, స్నేహభావం, పరస్పర అవగాహన పెంచడం. ఇందుకోసం ఈ సంస్థ ప్రధానంగా నాలుగు రంగాల్లో పనిచేస్తోంది.విద్య: ప్రపంచంలోని ప్రతి ఒక్కరికీ నాణ్యమైన విద్య అందేలా ప్రోత్సహించడం, విద్యా వ్యవస్థ అభివృద్ధికి సహకరించడం.
విజ్ఞాన శాస్త్రం: శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, కొత్త ఆవిష్కరణలు, దేశాల మధ్య విజ్ఞాన సహకారాన్ని పెంచడం.
సంస్కృతి: చారిత్రక కట్టడాలు, పురాతన దేవాలయాలు, కళలు, సంప్రదాయాలు, ప్రపంచ వారసత్వ సంపదను కాపాడటం.
సమాచారం, కమ్యూనికేషన్: సమాచార స్వేచ్ఛ, మీడియా అభివృద్ధి, ప్రజలకు సరైన సమాచారం అందేలా ప్రోత్సహించడం.
ముఖ్యంగా ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల గుర్తింపు, వాటి పరిరక్షణలో యునెస్కో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. మన దేశంలోని తాజ్మహల్, అజంతా గుహలు, ఎల్లోరా గుహలు వంటి చారిత్రక ప్రదేశాలు కూడా యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపు పొందాయి.
మొత్తానికి.. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం వల్ల ప్రపంచం ఎంతటి విధ్వంసాన్ని చూసిందో మనకు తెలుసు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో మరో యుద్ధం రాకుండా ఉండాలంటే దేశాల మధ్య పరస్పర అవగాహన, విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని భావించిన గొప్ప ఆలోచన నుంచే యునెస్కో పుట్టుకొచ్చింది. యుద్ధాలతో భవనాలను కూల్చవచ్చు. పుస్తకాలను కాల్చవచ్చు. భాషలను అణచివేయవచ్చు. కానీ ప్రపంచ దేశాలు కలిసికట్టుగా పనిచేస్తే చరిత్రను, సంస్కృతిని, భాషలను భవిష్యత్ తరాల కోసం కాపాడుకోవచ్చని యునెస్కో నిరూపిస్తోంది. అందుకే యునెస్కో కేవలం ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ మాత్రమే కాదు.. ప్రపంచ శాంతి, విద్య, విజ్ఞానం, సంస్కృతిని కాపాడే ఒక గొప్ప వేదికగా నిలిచింది.
