“ఎద్దు ఏడ్చిన ఎవుసం.. రైతు ఏడ్చిన రాజ్యం” అన్న మాటలోనే తెలంగాణ పల్లె జీవితపు ఆవేదన కనిపిస్తుంది. “ఇంట్ల ఈగల మోత.. బయట పల్లకీ మోత” అన్న నుడికారంలో మనుషుల తీరుపై చురక కనిపిస్తుంది. ఇలాంటి పల్లె పలుకులు, సామెతలు తెలంగాణ ప్రజల జీవన అనుభవాల నుంచి పుట్టినవే. తక్కువ మాటల్లో ఎక్కువ అర్థాన్ని చెప్పడం వీటి ప్రత్యేకత. పుస్తకాలు చదవకపోయినా, లోకాన్ని చూసి నేర్చుకున్న జీవిత పాఠాలను పెద్దలు ఇలాంటి మాటల్లోనే తర్వాతి తరాలకు అందించారు.
తెలంగాణ సాహిత్యం అనగానే కవిత్వం, కథలు, నవలలే కాదు.. పల్లెల్లో వినిపించే పాటలు, సామెతలు, నుడికారాలు కూడా గుర్తుకొస్తాయి. ఇవి ప్రజల భాషకు సహజమైన అందాన్ని తీసుకొస్తాయి. పొలాల్లో పనిచేసే రైతు నుంచి ఇంటి పనుల్లో నిమగ్నమయ్యే మహిళ వరకు.. ప్రతి ఒక్కరి జీవితానికీ ఈ మౌఖిక సాహిత్యంతో ఏదో ఒక అనుబంధం ఉంటుంది.
పల్లె పలుకుల్లో జీవిత పాఠాలు
“అయ్యకు బువ్వ పెట్టనోడు.. అమ్మకు సీరె కొనిస్తడట” అనే నుడికారం దగ్గరి బాధ్యతలను విస్మరించి, బయట గొప్పలు చెప్పుకునే తీరును ఎత్తిచూపుతుంది. ఇలాంటి పలుకుల్లో హాస్యం ఉన్నా, వాటి వెనుక సామాజిక పరిశీలన ఉంటుంది. తెలంగాణ పల్లెల్లో పెద్దలు సందర్భాన్ని బట్టి ఇలాంటి మాటలు ఉపయోగిస్తుంటారు. ఎవరి ప్రవర్తననైనా సూటిగా విమర్శించకుండా, ఓ సామెతతో విషయం అర్థమయ్యేలా చెబుతారు. అందుకే ఈ మాటలు సంభాషణల్లో భాగమై తరతరాలుగా నిలిచిపోయాయి.
శ్రమకు స్వరాన్నిచ్చిన పాటలు
తెలంగాణ పల్లెల్లో పాటకు పని వేరు కాదు. నాట్లు వేసేటప్పుడు, పంట కోసేటప్పుడు, ధాన్యం దంచేటప్పుడు మహిళలు, రైతులు పాడుకునే పాటల్లో శ్రమతో పాటు సంతోషాలు, బాధలు కూడా పలికేవి. పుట్టింటి జ్ఞాపకాలు, కుటుంబ బంధాలు, పంటలపై ఆశలు, ప్రకృతితో అనుబంధం.. ఇలా ఎన్నో భావాలు జానపద గేయాల్లో చోటుచేసుకున్నాయి.
“ఎవుసం తెల్వనోడు ఎద్దు తోక పట్టుకున్నడట” వంటి నుడికారం వ్యవసాయ జీవితంతో ముడిపడిన అనుభవాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. వ్యవసాయం గురించి తెలియకుండా అందులోకి దిగితే ఎదురయ్యే ఇబ్బందులను ఈ మాట చమత్కారంగా చెబుతుంది. ఇలాంటి పలుకులు పల్లె జీవన విధానాన్ని, వృత్తులపై ప్రజలకు ఉన్న అవగాహనను తెలియజేస్తాయి.
తెలంగాణ భాషలోనే సాహిత్యపు సొగసు
తెలంగాణ యాసలోని పదాలకు ప్రత్యేకమైన శబ్ద సౌందర్యం ఉంటుంది. “ఏమైతది”, “ఎట్లున్నవ్”, “చెప్పినమాట”, “అట్లనే”, “సూత్తున్నవా” వంటి పలుకులు రోజువారీ సంభాషణల్లో సహజంగా వినిపిస్తాయి. ఈ మాటతీరు కథల్లో, సంభాషణల్లో ఉపయోగించినప్పుడు పాత్రలు మన కళ్లముందు కదలాడుతున్న భావన కలుగుతుంది.
తెలంగాణ రచయితలు స్థానిక భాషను తమ రచనల్లో ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రజల జీవితాలను సాహిత్యానికి దగ్గర చేశారు. పల్లె ప్రజల మాటల్లోని హాస్యం, వ్యంగ్యం, ఆప్యాయత, ఆవేదన రచనల్లోనూ ప్రతిఫలించాయి. భాషలోని ఈ వైవిధ్యాన్ని కాపాడుకోవడం అంటే ప్రాంతీయ సంస్కృతిని కాపాడుకోవడమే.
జానపద కళల్లో ప్రజల కథలు
ఒగ్గుకథ, బుర్రకథ, చిందు భాగవతం వంటి కళారూపాలు తెలంగాణ ప్రజా సంస్కృతిలో ముఖ్యమైనవి. పాట, కథ, అభినయం కలిసిన ఈ ప్రదర్శనలు పురాణ గాథలతో పాటు వీరుల కథలను, సామాజిక అంశాలను ప్రజలకు చేరవేశాయి.
ఒకప్పుడు వినోదంతో పాటు సమాచారాన్ని అందించే సాధనాలుగా కూడా ఇవి ఉపయోగపడ్డాయి. ఈ కళారూపాల్లో వినిపించే స్థానిక భాష, సామెతలు, నుడికారాలు ప్రేక్షకులను కథకు మరింత దగ్గర చేస్తాయి. పుస్తకాల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా, వినడం, చూడడం ద్వారా కూడా సాహిత్యాన్ని ఆస్వాదించే సంప్రదాయానికి ఇవి నిదర్శనాలు.
తరతరాలకు అందాల్సిన సంపద
కాలం మారుతున్న కొద్దీ జీవన విధానాలు మారుతున్నాయి. ఒకప్పుడు పల్లెల్లో తరచుగా వినిపించిన పాటలు, సామెతలు ఇప్పుడు కొన్ని ప్రాంతాల్లో అరుదుగా వినిపిస్తున్నాయి. పెద్దలకు తెలిసిన పాత నుడికారాలను సేకరించడం, వాటి అర్థాలను నమోదు చేయడం, జానపద పాటలను భద్రపరచడం అవసరం.
అయితే తెలంగాణ యాసలోని ప్రతి పలుకును సామెతగా పేర్కొనలేం. కొన్ని మాటలు నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో వినిపించే నుడికారాలు మాత్రమే. ప్రాంతాన్ని బట్టి వాటి రూపం, అర్థం కూడా మారవచ్చు. అందుకే జానపద సాహిత్యాన్ని సేకరించేటప్పుడు స్థానికుల నుంచి అసలు రూపాలను తెలుసుకోవడం, వాటి నేపథ్యాన్ని నమోదు చేయడం ముఖ్యం.
తెలంగాణ జానపద సాహిత్యం ప్రజల నోళ్లలో నానిన జీవనానుభవాల సంపద. అందులో శ్రమ ఉంది.. సంబరం ఉంది.. చురకలేసే వ్యంగ్యం ఉంది.. మనసును తాకే ఆప్యాయత ఉంది. పల్లె పలుకుల్లో దాగిన ఈ బతుకు సారాన్ని గుర్తించడం, భద్రపరచడం మన సాహిత్య వారసత్వాన్ని తర్వాతి తరాలకు అందించడానికి అవసరం. ఎందుకంటే.. తెలంగాణ పల్లె పలుకులు మాటలకే పరిమితం కావు. అవి ఒక ప్రాంతపు బతుకును, బాషను, భావాన్ని మోసుకొచ్చే సజీవ సాహిత్యం!
బతుకమ్మ పాటల్లో ఆడపడుచుల అనుబంధం
తెలంగాణ సంస్కృతిలో బతుకమ్మ పాటలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పూలను పేర్చి బతుకమ్మను సిద్ధం చేయడం, దాని చుట్టూ చేరి పాటలు పాడటం మహిళలకు సామూహిక అనుభూతిని అందిస్తుంది. ఈ పాటల్లో ప్రకృతి అందాలతో పాటు అక్కాచెల్లెళ్ల అనుబంధాలు, పుట్టింటి జ్ఞాపకాలు, కుటుంబ జీవితంలోని అనుభవాలు కనిపిస్తాయి.
ఈ పాటలకు ప్రత్యేకంగా రచయితలు లేకపోయినా, ప్రజల జీవితాలే వాటికి ప్రేరణగా నిలిచాయి. ఒక తరం పాడిన పాటను మరో తరం నేర్చుకుని పాడటంతో అవి మౌఖిక సంపదగా కొనసాగాయి. స్థానిక పదాలు, యాస, పలుకుబడులు ఈ పాటలకు సహజమైన అందాన్ని అందించాయి.
