భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి ఎనభై సంవత్సరాలు పూర్తవుతున్న సందర్భంగా దేశ ప్రగతిని అంచనా వేయడానికి వైద్యరంగం ఒక ముఖ్యమైన ప్రమాణం. 1947లోని భారతదేశాన్ని నేటి భారతదేశంతో పోల్చితే వైద్య విద్య, వైద్యుల సంఖ్య, ఆసుపత్రులు, ప్రజారోగ్యం, టీకాలు, ఔషధాలు, పరిశోధన, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఆయుర్దాయం వంటి ప్రతి రంగంలోనూ గణనీయమైన మార్పు కనిపిస్తుంది.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన సమయంలో దేశ జనాభా సుమారు 35 నుంచి 37 కోట్లు. దేశంలో వైద్య కళాశాలలు కేవలం రెండు డజన్ల పరిధిలోనే ఉండేవి. వాటిలో వైద్య విద్యా సీట్లు సుమారు వెయ్యి మాత్రమే. అలోపతి వైద్యుల సంఖ్య సుమారు 47,000 నుంచి 50,000. అంటే సుమారు 6,000 మందికి ఒక వైద్యుడు. భౌగోళికంగా కూడా వైద్యులు, ఆసుపత్రులు ప్రధానంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉండేవి.
వాస్తవానికి స్వాతంత్ర్యానికి ముందే ఏర్పడిన భోర్ కమిటీ (1943-46) భారత ఆరోగ్య వ్యవస్థకు ఒక సమగ్ర రూపకల్పనను అందించింది. చికిత్సతోపాటు నివారణ, ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వైద్యసేవల విస్తరణ, వైద్య విద్యలో మార్పులు, వైద్య పరిశోధనకు ప్రాధాన్యం వంటి అంశాలను ఈ కమిటీ సూచించింది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, వైద్య కళాశాలలను పెంచడం, వైద్య విద్య ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం, ఎయిమ్స్ వంటి జాతీయ స్థాయి సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం దాని సిఫార్సుల్లో ఉన్నాయి.
స్వాతంత్ర్యం తరువాత ముదలియర్ కమిటీ వంటి కమిటీలు ఇప్పటికే ఏర్పడిన ఆరోగ్య వ్యవస్థను సమీక్షించి, జిల్లా ఆసుపత్రులను బలోపేతం చేయడం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలను మెరుగుపరచడం, వైద్య విద్యను విస్తరించడం వంటి అంశాలను ముందుకుతెచ్చాయి. తరువాతి దశల్లో చద్దా కమిటీ, ముఖర్జీ కమిటీ, శ్రీవాస్తవ కమిటీ, జాతీయ ఆరోగ్య విధానాలు వంటి అనేక ప్రయత్నాలు దేశ ఆరోగ్య వ్యవస్థకు దిశానిర్దేశం చేశాయి.
ఆ కాలంలో ఆరోగ్యరంగానికి కేటాయించిన వనరులు కూడా చాలా పరిమితమే. మొదటి మూడు ఐదేళ్ల ప్రణాళికల్లో ఆరోగ్య రంగానికి కేటాయింపులు క్రమంగా పెరిగినా, దేశ అవసరాలతో పోలిస్తే అవి తక్కువగానే ఉండేవి. అప్పట్లో ఆరోగ్యరంగం ప్రధానంగా అంటువ్యాధుల నియంత్రణ, తల్లి-, శిశు ఆరోగ్యం, నీరు-, పారిశుధ్యం, గ్రామీణ ఆరోగ్య సేవల విస్తరణపై దృష్టి పెట్టింది.
వైద్య కళాశాలలు, వైద్యులు పెరిగినా.. గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విస్తరించని సేవలు
ఈరోజు వైద్య కళాశాలల సంఖ్య 800కు పైగా పెరిగింది. ఎంబీబీఎస్ సీట్లు లక్షా ముప్పై వేలకు పైగా ఉన్నాయి. దేశంలోని అనేక జిల్లాల్లో కొత్త వైద్య కళాశాలలు ఏర్పడ్డాయి. ఎయిమ్స్ వంటి జాతీయ సంస్థలు అనేక రాష్ట్రాలకు విస్తరించాయి. 2025లోనే ప్రభుత్వం ఇప్పటికే ఉన్న ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలలు, ఆసుపత్రుల్లో అదనంగా 10,000కు పైగా వైద్య విద్యా సీట్లను పెంచేందుకు రూ.15,034 కోట్ల పెట్టుబడికి ఆమోదం తెలిపింది. వైద్యుల సంఖ్య పెరగడం కూడా ఈ మార్పుకు సూచిక.
నేడు భారతదేశంలో వైద్యుల లభ్యత జాతీయ స్థాయిలో గతంతో పోలిస్తే గణనీయంగా మెరుగుపడింది. అయితే సంఖ్య పెరగడం మాత్రమే సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. గ్రామీణ ప్రాంతాలు, గిరిజన ప్రాంతాలు, మారుమూల జిల్లాల్లో నిపుణుల కొరత ఇంకా ఉంది. అందువల్ల ఇకపై ప్రధాన లక్ష్యం వైద్యుల సంఖ్యను పెంచడమే కాకుండా వారి సమాన పంపిణీ, శిక్షణ నాణ్యత, సేవల అందుబాటు ఉండాలి.
పెరిగిన ఆయుర్దాయం
ఈ ఎనభై సంవత్సరాల్లో భారతీయుడి ఆయుర్దాయం కూడా దాదాపు రెట్టింపైంది. స్వాతంత్ర్యం సమయంలో సుమారు 32 సంవత్సరాలుగా ఉన్న సగటు ఆయుర్దాయం నేడు 67 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది. శిశు, మాతృ మరణాలు తగ్గడం, టీకాలు, యాంటీబయాటిక్స్, పోషణ, పారిశుధ్యం, సురక్షిత ప్రసవ సేవలు, మెరుగైన వైద్య సదుపాయాలు దీనికి ప్రధాన కారణాలు.
స్వభావం మారిన వ్యాధులు
వ్యాధుల స్వభావం కూడా మారింది. 1947లో క్షయ, మలేరియా, చికెన్పాక్స్, కలరా, అతిసారం, పోషకాహార లోపం వంటి సమస్యలు ప్రధానంగా ఉండేవి. నేడు మధుమేహం, రక్తపోటు, గుండె జబ్బులు, పక్షవాతం, క్యాన్సర్, ఊబకాయం, దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండాల వ్యాధులు, శ్వాసకోశ వ్యాధులు వంటి అసాంక్రమిక వ్యాధులు పెరిగాయి. అంటువ్యాధులు పూర్తిగా అంతరించిపోలేదు.
కాబట్టి భారత్ ఇప్పుడు అంటువ్యాధులు, అసాంక్రమిక వ్యాధుల ద్వంద్వ భారాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. టీకాల రంగంలో కూడా భారతదేశం చాలా దూరం వచ్చింది. చికెన్పాక్స్ నిర్మూలన, పోలియో నియంత్రణ, బాల్య టీకాల విస్తరణ ప్రజారోగ్యంలో కీలక మార్పులు తెచ్చాయి. కొవిడ్–19 సమయంలో భారీ స్థాయిలో వ్యాక్సిన్లను తయారు చేసి పంపిణీ చేయగల సామర్థ్యం భారత ఔషధ, బయోటెక్నాలజీ రంగం అభివృద్ధిని చూపించింది.
అందుబాటులో ఆసుపత్రులు, శస్త్రచికిత్సలు
ఆసుపత్రుల స్వరూపం కూడా మారింది. ఒకప్పుడు జిల్లా ఆసుపత్రి, కొన్ని సాధారణ వార్డులు, పరిమిత శస్త్రచికిత్సలు ప్రధానంగా ఉండేవి. నేడు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగాల్లో ఐసీయులు, వెంటిలేటర్లు, క్యాథ్ ల్యాబ్లు, ఎంఆర్ఐ, సీటీ, రేడియోథెరపీ, డయాలసిస్, అవయవ మార్పిడి, అత్యాధునిక క్యాన్సర్ చికిత్స, ఇంటర్వెన్షనల్ రేడియాలజీ, రోబోటిక్ శస్త్రచికిత్స వంటి సేవలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.
ఔషధ రంగంలో కూడా భారతదేశం మారింది. స్వాతంత్ర్యం సమయంలో అనేక మందుల కోసం విదేశాలపై ఆధారపడిన దేశం, నేడు జనరిక్ మందులు, వ్యాక్సిన్లు, బయోఫార్మాస్యూటికల్స్ తయారీలో ప్రపంచంలోని ముఖ్యమైన దేశాల్లో ఒకటిగా ఉంది. అయితే తదుపరి దశలో కొత్త ఔషధాల స్వదేశీ ఆవిష్కరణ, బయోటెక్నాలజీ, వైద్య పరికరాల అభివృద్ధి, జన్యు ఆధారిత చికిత్స వంటి రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరగాలి.
పరిశోధనల్లో ముందడుగు
వైద్య పరిశోధన కూడా ఇదేవిధంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఐసీఎంఆర్, ఎయిమ్స్, జాతీయ పరిశోధనా సంస్థలు, వైద్య విశ్వవిద్యాలయాలు, వైద్య కళాశాలలు కలిసి పరిశోధనకు విస్తృత వేదికను సృష్టించాయి. భారతీయ పరిశోధకులు అనేక రోగాలపై అంతర్జాతీయ పరిశోధనల్లో భాగస్వాములయ్యారు. ఇకపై పరిశోధనలో సంఖ్య కంటే నాణ్యత, స్వదేశీ సమస్యలకు పరిష్కారం, రోగి చికిత్సలో ప్రత్యక్ష ఉపయోగం ముఖ్యంగా మారాలి.
2047 ప్రయాణంలో నాణ్యమైన వైద్యం ప్రతి ప్రాంతానికి చేరుకోవాలి
1947లో భారతదేశం వైద్య వనరుల కొరతతో ప్రారంభమైంది. 2026లో ప్రధాన సమస్య అనేక ప్రాంతాల్లో వైద్యసేవల సమాన పంపిణీ, నాణ్యత. గత ఎనభై సంవత్సరాలు వైద్య విద్య, ఆరోగ్య మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రజారోగ్యం, ఔషధాలు, టీకాలు, పరిశోధన, సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని నిర్మించాయి. ఇక 2047 వైపు వెళ్లే సమయంలో లక్ష్యం మరిన్ని ఆసుపత్రులు లేదా మరిన్ని వైద్య కళాశాలలు మాత్రమే కాకూడదు. నాణ్యమైన వైద్యం ప్రతి ప్రాంతానికి చేరాలి.
గ్రామీణ,- పట్టణ అంతరం తగ్గాలి. వైద్యం కుటుంబానికి ఆర్థిక భారంగా మారకూడదు. ముందుగానే వ్యాధిని నివారించడంపై దృష్టి పెరగాలి. భారతీయ పరిశోధన భారతీయ సమస్యలకు పరిష్కారాలను అందించాలి.1947 నుంచి 2026 వరకు భారత వైద్యరంగం తన సామర్థ్యాన్ని నిర్మించుకుంది. 2047 నాటికి ఆ సామర్థ్యం ప్రతి భారతీయుడికి అందుబాటులోకి వచ్చి ఆరోగ్యంగా మారాలి. అదే భారత వైద్యరంగం తదుపరి లక్ష్యం.
వైద్యుడు- రోగి సంబంధం మారింది
వైద్యుడు- రోగి సంబంధం కూడా మారింది. గతంలో వైద్యుడి మాటకు రోగి ఎక్కువగా విధేయంగా ఉండేవాడు. నేడు ఇంటర్నెట్, సామాజిక మాధ్యమాలు, ఆరోగ్య సమాచారం అందుబాటులోకి రావడంతో రోగి ఎక్కువ ప్రశ్నలు అడుగుతున్నాడు, రెండో అభిప్రాయం కోరుతున్నాడు, చికిత్సా ఎంపికలను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాడు. ఇది మంచి పరిణామమే. కానీ నమ్మకమైన శాస్త్రీయ సమాచారం, అపోహలను వేరు చేయడం అవసరం.
వైద్యుడి పట్ల సమాజంలో ఉన్న గౌరవం ఇప్పటికీ ఉంది. అదే సమయంలో చికిత్స ఖర్చులు, నిరీక్షణ సమయం, కమ్యూనికేషన్ లోపాలు, న్యాయపరమైన ఆందోళనలు, సామాజిక మాధ్యమాల్లో సమాచార ప్రభావం వంటి అంశాలు వైద్యుడు- రోగి సంబంధాన్ని మరింత సంక్లిష్టం చేశాయి. ఆధునిక వైద్యంలో మంచి సంబంధానికి పరస్పర గౌరవం, స్పష్టమైన సమాచారం, పారదర్శకత, విశ్వాసం అవసరం.
- డాక్టర్ శ్రీభూషణ్ రాజు
హెడ్, నెఫ్రాలజీ డిపార్ట్మెంట్, నిమ్స్
(స్టేట్ జీవన్దాన్ ట్రస్ట్ నోడల్ ఆఫీసర్)
ఓపెన్ పేజీకి వ్యాసాలు, లెటర్లు పంపాల్సిన మెయిల్ ఐడీ
openpage@v6velugu.com
రచయితలు ‘వెలుగు’ కు మాత్రమే పంపుతున్నామని
హామీ తప్పనిసరి రాయాలి.
స్వీయ రచన అయి ఉండాలి.
రచన 700 పదాలకు మించరాదు.
