దీపావళి అంటేనే దీపాల వెలుగులు, పండుగ సందడి, లక్ష్మీదేవి పూజలు గుర్తుకొస్తాయి. అయితే దీపావళి వేడుకల్లో నరక చతుర్దశికి కూడా ఎంతో ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. దీనినే చోటి దీపావళి అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ రోజున శ్రీకృష్ణుడు రాక్షస రాజైన నరకాసురుడిని సంహరించి, అతని చెరలో ఉన్నవారికి విముక్తి కల్పించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు.
సాధారణంగా దీపావళికి ఒక రోజు ముందు నరక చతుర్దశి వస్తుంది. అయితే 2026లో తిథుల సమయాల కారణంగా చోటి దీపావళి, దీపావళి రెండూ నవంబర్ 8, ఆదివారం రోజునే వస్తున్నాయి. ఈ రోజున ఉదయం నరక చతుర్దశి ఆచారాలు నిర్వహించి, సాయంత్రం లక్ష్మీదేవికి పూజలు చేస్తారు.
నరక చతుర్దశి వెనుక ఉన్న కథ ఏమిటి?
నరక చతుర్దశి జరుపుకోవడం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన పురాణ కథ ఉంది. నరకాసురుడు అనే రాక్షస రాజు ఈ కథలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాడు. ఇతనినే భౌమాసురుడు అని కూడా పిలుస్తారు.
పురాణాల ప్రకారం, నరకాసురుడు మొదట శక్తివంతమైన పాలకుడిగా ఉండేవాడు. కానీ కొంతకాలానికి అతనిలో అహంకారం పెరిగిపోయింది. తనకున్న శక్తిని ఉపయోగించి ప్రజలను, దేవతలను ఇబ్బందులకు గురిచేయడం మొదలుపెట్టాడు. అతని అరాచకాలు రోజురోజుకూ పెరిగిపోయాయి.
అంతేకాకుండా, వేలాది మంది స్త్రీలను బంధించి చెరసాలలో ఉంచాడు. దేవతల తల్లి అదితికి చెందిన విలువైన చెవిపోగులను కూడా అపహరించాడు. నరకాసురుడి ఆగడాలు భరించలేక దేవతలంతా శ్రీకృష్ణుడిని ఆశ్రయించి తమను రక్షించాలని వేడుకున్నారు.
దేవతల సమస్య విన్న శ్రీకృష్ణుడు తన భార్య సత్యభామతో కలిసి నరకాసురుడిపై యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. ఇద్దరి మధ్య భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది. చివరకు నరకాసురుడు ఓడిపోయి మరణించాడు. అతని చెరలో ఉన్న స్త్రీలకు శ్రీకృష్ణుడు విముక్తి కల్పించాడు.
భాగవత పురాణం ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు తన సుదర్శన చక్రంతో నరకాసురుడిని సంహరించాడు. అయితే కొన్ని ప్రాంతీయ కథల ప్రకారం, ఈ యుద్ధంలో సత్యభామ కూడా కీలక పాత్ర పోషించింది. ముఖ్యంగా నరకాసురుడిని అంతమొందించడంలో సత్యభామ పాత్రకు కొన్ని సంప్రదాయాలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇస్తాయి.
ఇలా నరకాసురుడి అంతంతో ప్రజలకు అతని బాధల నుంచి విముక్తి లభించింది. అప్పటి నుంచి ఈ విజయాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ నరక చతుర్దశిని జరుపుకుంటున్నారని పురాణ కథనం.
దీపావళికి ముందు నరక చతుర్దశి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
నరక చతుర్దశి, దీపావళి రెండూ చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా జరుపుకునే పండుగలు. నరక చతుర్దశి రోజున శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించిన విషయాన్ని గుర్తుచేసుకుంటారు. దీపావళి రోజున లక్ష్మీదేవిని పూజించి, ఇంట్లో దీపాలు వెలిగించి సుఖసంతోషాలు, ఐశ్వర్యం కలగాలని కోరుకుంటారు.
సాధారణంగా నరక చతుర్దశి అమావాస్యకు ముందు వచ్చే చతుర్దశి తిథి రోజున జరుపుకుంటారు. దీపావళి వేడుకలకు ముందు ఈ పండుగ వస్తుంది కాబట్టి దీనికి చోటి దీపావళి అనే పేరు వచ్చింది. ఈ రోజున ప్రజలు ఇళ్లను శుభ్రం చేసి, రంగురంగుల ముగ్గులు వేసి, మట్టి ప్రమిదల్లో దీపాలు వెలిగిస్తారు. తరువాత రోజు జరిగే దీపావళి వేడుకలకు సిద్ధమవుతారు.
అయితే 2026లో చతుర్దశి, అమావాస్య తిథులు ఒకే క్యాలెండర్ తేదీన రావడంతో నరక చతుర్దశి, దీపావళి నవంబర్ 8న జరుపుకోనున్నారు. పంచాంగం ప్రకారం నవంబర్ 8న ఉదయం 11:27 గంటల వరకు చతుర్దశి తిథి ఉండి, ఆ తర్వాత అమావాస్య ప్రారంభమవుతుంది. అందుకే ఉదయం నరక చతుర్దశి ఆచారాలు, సాయంత్రం లక్ష్మీ పూజ నిర్వహిస్తారు.
నరక చతుర్దశిని ఎలా జరుపుకుంటారు?
దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో నరక చతుర్దశిని వేర్వేరు సంప్రదాయాలతో జరుపుకుంటారు. అయితే కొన్ని ఆచారాలను చాలామంది సాధారణంగా పాటిస్తారు.
1. అభ్యంగ స్నానం
నరక చతుర్దశి రోజున తెల్లవారుజామునే నిద్రలేచి తలస్నానం చేయడం ముఖ్యమైన ఆచారం. దీనినే అభ్యంగ స్నానం అంటారు. స్నానానికి ముందు శరీరానికి నువ్వుల నూనె రాసుకుంటారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో మూలికలతో తయారుచేసిన నూనె కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఇలా స్నానం చేయడం వల్ల శరీరం, మనసు శుద్ధి అవుతాయని, చెడు ప్రభావాలు తొలగిపోతాయని భక్తులు నమ్ముతారు.
2. ఇంట్లో దీపాలు వెలిగించడం
ఈ రోజున ఇంటి గుమ్మం దగ్గర, పూజ గదిలో, ఇంటి బయట మట్టి ప్రమిదల్లో దీపాలు వెలిగిస్తారు. దీపాల వెలుగు చీకటిని తొలగించినట్లే, మన జీవితంలోని చెడు తొలగిపోయి మంచి జరగాలని కోరుకుంటారు.
3. కొత్త బట్టలు ధరించడం
ఉదయం అభ్యంగ స్నానం చేసిన తర్వాత కుటుంబ సభ్యులంతా కొత్త బట్టలు లేదా శుభ్రమైన దుస్తులు ధరిస్తారు. ఇంట్లో పండుగ వాతావరణం నెలకొంటుంది. చిన్నపిల్లల నుంచి పెద్దల వరకు అందరూ ఆనందంగా వేడుకల్లో పాల్గొంటారు.
4. పూజలు, ప్రార్థనలు చేయడం
ఈ రోజున శ్రీకృష్ణుడిని భక్తితో పూజిస్తారు. నరకాసురుడి సంహారాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ ప్రత్యేక ప్రార్థనలు చేస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో మృత్యుదేవుడైన యముడి పేరుతో కూడా దీపాలు వెలిగిస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల కుటుంబానికి ఆయురారోగ్యాలు కలగాలని కోరుకుంటారు.
5. ప్రాంతాలను బట్టి ప్రత్యేక వేడుకలు
నరక చతుర్దశి వేడుకలు ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో విధంగా ఉంటాయి.
*గోవాలో నరకాసురుడి భారీ బొమ్మలను తయారుచేసి, వాటిని దహనం చేస్తారు. ఇది నరకాసురుడి అంతానికి గుర్తుగా నిర్వహించే ప్రత్యేక వేడుక.
*మహారాష్ట్రలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరిత్ అనే చేదు పండును కాలితో తొక్కి నాశనం చేస్తారు. ఇది నరకాసురుడి సంహారానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
*దక్షిణ భారతదేశంలో తెల్లవారుజామున చేసే నూనె స్నానానికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కుటుంబ సభ్యులంతా ఉదయాన్నే తలస్నానం చేసి పండుగను ప్రారంభిస్తారు.
నరక చతుర్దశి పండుగ ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?
నరక చతుర్దశి కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు. మన జీవితానికి మంచి సందేశాన్ని ఇచ్చే వేడుక కూడా. అహంకారం, అధికారం, చెడు ఆలోచనలు చివరకు పతనానికి దారితీస్తాయని నరకాసురుడి కథ తెలియజేస్తుంది. ఎంతటి శక్తివంతమైన వ్యక్తి అయినా తప్పులు చేస్తూ, ఇతరులను బాధపెడుతూ ఉంటే చివరకు ఓటమి తప్పదనే విషయాన్ని ఈ కథ గుర్తుచేస్తుంది. అలాగే ధర్మం, ధైర్యం, మంచితనం ఎప్పటికైనా విజయం సాధిస్తాయని ఈ పండుగ సందేశం ఇస్తుంది.
ఈ రోజున చేసే అభ్యంగ స్నానం మనలోని ప్రతికూలతలను వదిలించుకుని కొత్తగా జీవితాన్ని ప్రారంభించడానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. ఇంట్లో దీపాలు వెలిగించడం ద్వారా చీకటిని తొలగించి వెలుగును ఆహ్వానిస్తారు. మొత్తంగా చెప్పాలంటే, నరక చతుర్దశి మనకు చెడును విడిచిపెట్టి మంచి మార్గంలో నడవాలని, ఇతరులకు ఇబ్బంది కలిగించకుండా జీవించాలని తెలియజేస్తుంది. శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిపై సాధించిన విజయాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, సుఖసంతోషాలు, శాంతి, ఐశ్వర్యం కలగాలని కోరుకునే ఈ పండుగ దీపావళి వేడుకల్లో ఎంతో ప్రత్యేకమైనది.
గమనిక: ఇక్కడ అందించిన సమాచారం కేవలం నమ్మకాలు, అభిప్రాయాలపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉంటుంది. v6news ఏ నమ్మకాలను లేదా సమాచారాన్ని ఆమోదించదని గమనించడం ముఖ్యం. ఏదైనా సమాచారం లేదా అభిప్రాయంపై చర్య తీసుకునే ముందు సంబంధిత నిపుణుడిని సంప్రదించండి.
