‘‘ఆధిపత్య రాజకీయాలు’’ పుస్తకం చదివిన వెంటనే మనసులో మెదిలే మొదటి ప్రశ్న, అధికారం ఎవరిది? ఈ పుస్తకం ఆ ప్రశ్నకు రెడీమేడ్ సమాధానం ఇవ్వదు; కానీ దాన్ని తప్పించుకోనివ్వదు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి తెలంగాణ వరకు సాగిన సామాజిక-రాజకీయ పరిణామాలను బహుజన దృక్పథంతో చదివిస్తూ, సంఘటనల వెనుక దాగి ఉన్న శక్తి సంబంధాలను బయటపెడుతుంది. ఇది సంఘటనల జాబితా కాదు.. ఆధిపత్య నిర్మాణం ఎలా ఏర్పడుతుంది, ఎలా కొనసాగుతుంది, ఎలా తనను తాను పునరుత్పత్తి చేసుకుంటుంది అన్నదే ఈ పుస్తకం కేంద్రీయ వాదన.
ఈ పుస్తకం చరిత్రను దశలుగా విభజించి (పేజీలు: 6, 21) చూపిస్తుంది. ఈ విభజనలో ఒక కీలకమైన నిర్ధారణ స్పష్టమవుతుంది. పాలకులు మారినా, పాలనా నిర్మాణం అంతగా మారదు. ఇక్కడ రచయిత సూచించే విషయం సూటిగా ఉంటుంది.
రాజకీయ వ్యవస్థ తటస్థం కాదు అది ఆధిపత్య వర్గాల ప్రయోజనాలను ప్రతిబింబించే యంత్రాంగం. ఈ వాదనను పూర్తిగా అంగీకరించాలా అన్నది పాఠకుడి నిర్ణయం. కానీ, ఒక విషయం మాత్రం నిర్లక్ష్యం చేయలేం. ఈ విశ్లేషణ మనల్ని అసౌకర్యానికి గురి చేస్తుంది. మనం సాధారణంగా ప్రశ్నించని విషయాలను ప్రశ్నించమని నెడుతుంది.
అయితే ఇక్కడే ఒక కీలకమైన సందేహం మొదలవుతుంది. ఈ విశ్లేషణ ఇప్పటికీ వర్తిస్తుందా? జవాబు సూటిగా చెప్పాలంటే వర్తిస్తుంది.. కానీ అదే రూపంలో కాదు. ఆధిపత్యం ఇప్పుడు ప్రత్యక్షంగా కనిపించకపోవచ్చు. అది తన రూపాన్ని మార్చుకుంది. ఆర్థిక వనరుల నియంత్రణలో, రాజకీయ పార్టీల అంతర్గత నిర్మాణాల్లో, విద్య–మీడియా వ్యవస్థల్లో అది మరింత సున్నితంగా పనిచేస్తోంది. అంటే ఆధిపత్యం అంతరించి పోలేదు. అది ఆధునికీకరించబడింది. ఈ కోణంలో చూస్తే, ఈ పుస్తకం గతాన్ని మాత్రమే కాదు, వర్తమానాన్ని అర్థం చేసుకునే ఒక కీగా మారుతుంది.
ప్రొఫెసర్ రవీందర్ యాదవ్ ఆలోచనలను కేవలం పుస్తక పేజీల్లో మాత్రమే అర్థం చేసుకుంటే సరిపోదు. అవి వేదికలపై, ఉద్యమాల మధ్య, సమాజంతో నేరుగా జరిగిన సంభాషణల్లో రూపుదిద్దుకున్నాయి. ప్రొఫెసర్గా ఆయన వివిధ కుల సంఘాల సభలు, సదస్సులు, సమావేశాల్లో పాల్గొంటూ, ప్రత్యేకంగా గొల్ల–కురుమ కుల హక్కుల వేదికల్లో, తెలంగాణ ఉద్యమ స్టేజీలపై, అగ్రకుల పెత్తందారుల దోపిడీ, అణిచివేతల స్వరూపాన్ని పదేపదే విశ్లేషించారు.
అకడమిక్ స్థాయిలో మాత్రమే కాకుండా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్గా, సికింద్రాబాద్ పీజీ, ఆర్ట్స్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్గా, తరువాత అదే విశ్వవిద్యాలయానికి వైస్ చాన్సలర్గా నిర్వహించిన బాధ్యతలు ఆయనకు సంస్థాగత అనుభవాన్ని కూడా ఇచ్చాయి. ఈ అనుభవాల సమ్మేళనమే ఈ గ్రంథంలోని విశ్లేషణకు ఒక ప్రత్యేకమైన గాఢతను ఇస్తుంది.
ఈ గ్రంథం మరో స్పష్టమైన వాదనను ముందుకు తెస్తుంది అదేంటంటే, కులం లేకుండా భారతీయ రాజకీయాలను అర్థం చేసుకోవడం అసాధ్యం. బహుజన దృక్పథం (పేజీలు: 6, 37, 46) ఈ పుస్తకానికి కేంద్రబిందువు. ఆధిపత్య వర్గాల చేతుల్లో కేంద్రీకృతమైన అధికారాన్ని సవాలు చేయాలంటే అణగారిన వర్గాల రాజకీయ చైతన్యం పెరగాలి అని రచయిత చెప్తారు.
కానీ, ఇక్కడ ఒక వాస్తవం మన ముందుంటుంది. ఈ దారి సిద్ధాంతంగా బలంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రాక్టికల్ స్థాయిలో కుల–ఉపకుల విభజనలు, నాయకత్వ సంక్షోభం, రాజకీయ స్వార్థాలు దీనిని క్లిష్టం చేస్తున్నాయి. అంటే దారి తప్పు కాదు. కానీ.. ప్రయాణం సులభం కాదు. ఇదే ఈ పుస్తకం పరోక్షంగా మనకు చెప్పే గట్టి నిజం. ఈ మొత్తం చర్చలో అత్యంత పదునైన భాగం పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థపై చేసిన విశ్లేషణ. 73వ రాజ్యాంగ సవరణ తర్వాత గ్రామీణ స్థాయిలో ప్రజాస్వామ్యం బలపడిందనే సాధారణ అభిప్రాయాన్ని ఈ పుస్తకం సవాలు చేస్తుంది. ఇక్కడ ఎందుకు అగ్రకులాలే ఇంకా స్థానిక అధికారాన్ని పట్టుకుని ఉంటున్నాయి? ప్రశ్న లేవనెత్తబడుతుంది. దీనికి రచయిత ఇచ్చే విశ్లేషణ నిర్మాణాత్మకంగా ఉంటుంది.
తెలంగాణ ఉద్యమంపై ఈ పుస్తకం ఇచ్చిన విశ్లేషణ కూడా అంతే పదునైనది. “భౌగోళిక తెలంగాణ”, “సామాజిక తెలంగాణ” (పేజీలు: 9, 104, 113) మధ్య ఉన్న తేడాను చూపిస్తూ, రాష్ట్రం ఏర్పడటం ఒక దశ మాత్రమేనని, అసలు లక్ష్యం శక్తి పునర్విభజన అని రచయిత వాదిస్తారు.
విద్యా రంగంపై చేసిన చర్చ కూడా ఈ పుస్తకాన్ని విస్తృత పరిధిలోకి తీసుకెళ్తుంది. విశ్వవిద్యాలయాల స్వయం ప్రతిపత్తి (పేజీలు: 10, 138) తగ్గిపోవడం, నయా ఉదారవాద విధానాల ప్రభావంతో విద్య మార్కెట్ ఆధారితంగా మారడం, ఇవి అన్నీ జ్ఞానం మీద కూడా ఆధిపత్య నిర్మాణాలు ఎలా పనిచేస్తాయో చూపిస్తాయి. ఇక్కడ ఒక గంభీరమైన ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. జ్ఞానం కూడా ఒక శక్తి సాధనంగా మారుతోందా? ఈ ప్రశ్నకు ఈ పుస్తకం నేరుగా సమాధానం ఇవ్వకపోయినా, దాన్ని తప్పించుకోలేని స్థితిలో మనల్ని ఉంచుతుంది.
“ఆధిపత్య రాజకీయాలు” ఒక పుస్తకం మాత్రమే కాదు. ఇది ఒక విమర్శాత్మక పఠనం. ఒక ఆలోచనా జోక్యం. ఇది మనల్ని ఒప్పించదు. మనల్ని ప్రశ్నిస్తుంది. ఆధిపత్యాన్ని సహజంగా స్వీకరిస్తున్నామా? లేక దాన్ని సవాలు చేయడానికి సిద్ధమా? అనే ప్రశ్నను మన ముందుంచుతుంది. ఈ పుస్తకం సమాధానాలను పూర్తిగా ఇవ్వదు, కానీ సరైన ప్రశ్నలను మాత్రం నిర్దాక్షిణ్యంగా మన ముందుంచుతుంది.
- పాపని నాగరాజు, స్వతంత్ర పరిశోధన విద్యార్థి-
లైఫ్& లిటరేచర్ పేజీకి వ్యాసాలు పంపాల్సిన మెయిల్ ఐడీ featureseditor@v6velugu.com
