ఉద్యోగ రంగం మారింది.. గ్రాట్యుటీ విధానం కూడా మారిందా ?

ప్రస్తుత భారత గ్రాట్యుటీ విధానం నేటి ఉద్యోగ రంగ వాస్తవాలను ప్రతిబింబిస్తోందా అనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది. దశాబ్దాలుగా భారతదేశంలో గ్రాట్యుటీ ఒక ముఖ్యమైన ఉద్యోగ ప్రయోజనంగా కొనసాగుతోంది. ఒక సంస్థకు తమ వృత్తి జీవితంలో గణనీయమైన కాలాన్ని కేటాయిస్తూ, దాని అభివృద్ధికి కృషి చేసే ఉద్యోగుల నిబద్ధతను, సేవలను గుర్తించే ప్రయోజనంగా ఇది నిలుస్తోంది.

అయితే, ప్రజలు పనిచేసే విధానం, ఉద్యోగాలు మారే పరిస్థితులు, ఉద్యోగ భద్రతకు సంబంధించిన అనిశ్చితి గతంతో పోలిస్తే గణనీయంగా మారిపోయాయి. ఈ నేపథ్యంలో గ్రాట్యుటీ అర్హతను నిర్ణయించే నిబంధనలు కూడా అదే వేగంతో మారాయా అనేది ప్రశ్న . ముఖ్యంగా, సాధారణ ఉద్యోగులకు వర్తించే ఐదేళ్ల నిరంతర సేవా నిబంధనను పునఃపరిశీలించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైనది.

కొవిడ్-19 మహమ్మారి భారతదేశ ఉద్యోగ రంగంలో ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది. ఆ తర్వాత ఆర్థిక అనిశ్చితి, పెట్టుబడుల కొరత, వ్యాపార పునర్వ్యవస్థీకరణ, విస్తృత స్థాయిలో ఉద్యోగుల సంఖ్య తగ్గింపు, ఆటోమేషన్ వైపు వేగవంతమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ముఖ్యంగా సాంకేతిక రంగం గణనీయమైన మార్పులను ఎదుర్కొంటోంది. గతంలో ప్రతిభావంతులైన ఉద్యోగులను ఆకర్షించేందుకు పోటీపడిన సంస్థలు, ప్రస్తుతం కార్యకలాపాల సామర్థ్యం, వ్యయ నియంత్రణ, తక్కువ సిబ్బందితో ఎక్కువ ఫలితాలు సాధించడంపై దృష్టి సారిస్తున్నాయి.

స్టార్టప్ సంస్థలు పెట్టుబడుల ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటుండగా, స్థిరపడిన సంస్థలు తమ వ్యాపార విభాగాలను పునర్వ్యవస్థీకరిస్తున్నాయి. కృత్రిమ మేధస్సు ఈ పరిణామానికి మరో కోణాన్ని జోడించింది. ఏఐ కొత్త అవకాశాలను సృష్టిస్తున్నప్పటికీ, ఉద్యోగ బాధ్యతలు, నైపుణ్య అవసరాలు, సిబ్బంది ప్రణాళికలను కూడా మారుస్తోంది. ఫలితంగా, ఉద్యోగ భద్రత, ఉద్యోగ కొనసాగింపు గతంతో పోలిస్తే మరింత అనిశ్చితిగా మారుతున్నాయి.

పెట్టుబడుల మందగమనం
ఇండియన్ స్టార్టప్ లేఆఫ్ ట్రాకర్ ప్రకారం 2022లో పెట్టుబడుల మందగమనం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి 2024 మార్చి నాటికి కనీసం 130 భారతీయ స్టార్టప్ సంస్థల్లో సుమారు 37,264 మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు. 2025లో సుమారు 6,716 స్టార్టప్ ఉద్యోగాల తొలగింపులు జరిగినట్లు ఐఎన్‌సీ42 నివేదించింది. 2026కు సంబంధించి, సెప్టెంబర్ 14 వరకు భారతీయ టెక్నాలజీ సంస్థల్లో 4,725 ఉద్యోగాల కోతలను ఒక స్వతంత్ర ట్రాకర్ నమోదు చేసింది.

అయితే ఈ గణాంకాలు భారతదేశంలోని మొత్తం ఉద్యోగుల పరిస్థితిని ప్రతిబింబించవు. అలాగే ప్రతి ఉద్యోగ నష్టాన్ని కూడా ఇవి నమోదు చేయవు. ఇవి బహిరంగంగా నివేదించిన సంఘటనల ఆధారంగా రూపొందించిన పరిశ్రమ స్థాయి గణాంకాలు మాత్రమే. అయినప్పటికీ ఉద్యోగ కొనసాగింపునకు ఉద్యోగులు లేదా యజమానులు ఎల్లప్పుడూ హామీ ఇవ్వలేని పరిస్థితులు నెలకొన్నాయని ఇవి స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

అమలులోకి కార్మిక కోడ్‌లు
ప్రస్తుత గ్రాట్యుటీ చట్టపరమైన నిబంధనల ప్రకారం ఉద్యోగులు గ్రాట్యుటీ పొందేందుకు సాధారణంగా ఒకే సంస్థలో ఐదేళ్ల నిరంతర సేవను పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది. అయితే, చట్టంలో పేర్కొన్న కొన్ని మినహాయింపులు దీనికి వర్తిస్తాయి. భారత ప్రభుత్వం నాలుగు కార్మిక చట్టాల ద్వారా కార్మిక చట్టాలను ఆధునికీకరించే దిశగా చర్యలు చేపట్టింది.

ఈ నాలుగు కార్మిక కోడ్‌లు 2025 నవంబర్ 21 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి. సామాజిక భద్రతా కోడ్, 2020 ప్రకారం, అర్హత కలిగిన నిర్దిష్ట కాలపరిమితి ఉద్యోగులకు ఒక సంవత్సరం సేవ పూర్తి చేసిన తర్వాత, వారి సేవాకాలానికి అనుగుణంగా గ్రాట్యుటీ చెల్లించే నిబంధన ఉంది. ఇది ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు.

ఉద్యోగ ఒప్పందం నిరవధికంగా కొనసాగకపోయినప్పటికీ, ఉద్యోగి అందించిన సేవకు విలువ ఉంటుందని ఈ సంస్కరణ గుర్తిస్తోంది. అయితే, సాధారణ ఉద్యోగులకు మాత్రం ఐదేళ్ల అర్హత నిబంధన సాధారణంగా కొనసాగుతోంది. కెరీర్ అవకాశాలు, పనితీరు ఆధారిత ప్రోత్సాహకాలు, పదోన్నతులు, ఇతర ప్రయోజనాల ద్వారా ఉద్యోగులు సంస్థలో ఎక్కువ కాలం కొనసాగేందుకు ప్రోత్సహించే హక్కు ప్రతి సంస్థకు ఉంది. అయితే, గ్రాట్యుటీ ఉద్దేశం భిన్నమైనది. ఉద్యోగి ఒక నిర్దిష్ట కాలవ్యవధిలో సంస్థకు అందించిన సేవలు, చేసిన కృషిని గుర్తించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

దేశం ఏ విధానపరమైన మార్పులను పరిశీలించాలి ?
ఉద్యోగి సాధారణ ఉద్యోగి అయినా లేదా నిర్దిష్ట కాలపరిమితి ఉద్యోగి అయినా, అర్హత కలిగిన ప్రతి పూర్తిస్థాయి సేవా సంవత్సరానికి అనుగుణంగా గ్రాట్యుటీ ప్రయోజనం కల్పించే విధానాన్ని ప్రభుత్వం పరిశీలించాలి. ఒక సంవత్సరం అర్హత నిబంధనను సాధారణ ఉద్యోగులకు కూడా వర్తింపజేయడాన్ని పరిశీలించాలి. ఉద్యోగ విరమణ సందర్భాల్లో రక్షణ కల్పించడం.

ఉద్యోగుల తొలగింపు, సంస్థ పునర్వ్యవస్థీకరణ, ప్రాజెక్టుల మూసివేత లేదా ఆటోమేషన్ కారణంగా ఉద్యోగ సంబంధం ముగిసినప్పుడు, ఐదేళ్ల సేవ పూర్తి చేయకపోయినా, వారి సేవాకాలానికి అనుగుణంగా గ్రాట్యుటీ చెల్లించే విధానాన్ని పరిశీలించాలి.

భారతదేశంలో ఉద్యోగుల చలనశీలత పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో.. ఒక సంస్థ నుంచి మరో సంస్థకు మారినప్పుడు గత సంస్థలో అందించిన అర్హత కలిగిన సేవాకాలాన్ని లేదా సమకూరిన గ్రాట్యుటీ ప్రయోజనాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రభుత్వం పరిశీలించవచ్చు.

అయితే, ఇందుకోసం నిధుల సమీకరణ, యజమానుల వాటాలు, చెల్లింపుల విధానం, పరిపాలనా ఏర్పాట్లు వంటి అంశాలతో కూడిన సమగ్ర వ్యవస్థను రూపొందించాల్సి ఉంటుంది. ఏదైనా సంస్కరణను ప్రతిపాదించేటప్పుడు దానివల్ల యజమానులపై పడే ఆర్థిక ప్రభావాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటి సంవత్సరం నుంచే తగిన ప్రాతిపదికన గ్రాట్యుటీని అమలు చేయాలి.

వ్యాపారాల ఆర్థిక స్థిరత్వం, ఉద్యోగుల సంక్షేమం మధ్య సమతుల్యతను నెలకొల్పడమే ఈ సంస్కరణల ప్రధాన లక్ష్యం కావాలి. భారతదేశం ప్రపంచ ఆర్థిక, సాంకేతిక రంగాల్లో ఒక ప్రధాన శక్తిగా ఎదగాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతున్నకొద్దీ, పని స్వభావంలో వస్తున్న మార్పులకు అనుగుణంగా కార్మిక విధానాలు కూడా మారాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎక్కువ కాలం ఒకే సంస్థలో కొనసాగలేకపోయారనే కారణంతో వారు తమ ప్రయోజనాలను కోల్పోయే పరిస్థితి ఉండకూడదు.